Linux Kurulumu Bölüm 1: Bilinmesi Gerekenler

Kafaya koydunuz ben Linux kuracağım makineme dediniz. Fakat Linux’un engebeli ve kıvrımlı yollarında ilerleyebilecek ve çıkacak sorunlara karşı yılmadan savaşacak cesaretinizi yeterince toplayabildiniz mi?

Yapmanız gereken ilk temel adım, platform değiştirme fikrinize sıkı sıkıya bağlı olmanızdır. Çünkü iş tamamen kafada bitiyor. Eğer bu işi yapacağınıza inanmazsanız, ilk zorlukta Linux sizin için cehennemden beter olur. Çünkü Linux zor kurulur, zor ayarlanır ama bir kere kurulup ayarlandımıda banamısın demez canavar gibi çalışır.

Linux, Windows’dan farklı olarak paylaşımlı paket mantığı ve modüler yapısı doğrultusunda çalışan bir işletim sistemidir. Size söyle bir örnek vereyim. Windows’da kurulumunu yaptığınız bir yazılım yanında sistemde ihtiyacı olan bazı çalışma kodları ile birlikte gelir ve kurulumunu yapar. Bu ihtiyacı olan dosyalar genelde .dll uzantılı dosyalardır ve sizin Windows kurulumunuza entegre edilir. Siz yarın bir gün bu kurduğunuz programı kaldırdığınızda, zamanında program ile birlikte sisteme kurulan bu .dll dosyaları silinmez ve Windows’da kayıtlı kalır. Zaten bu Windows’un program ekle-kaldır işlemlerinden dolayı yavaşlamasının ilk nedenidir. Windows’u kurduğunuzda hızlıdır, yeni programlar kurdukca yavaşlar ve programı sistemden kaldırmanız Windows’u hızlandırmaz.

Bu yukarıda anlattığım olay Linux’de gayet farklı işlemektedir. Linux paket temelli bir yapıya sahiptir ve bir programı kullanmak için bu paketlerin Linux’e kurulu olması gerekir. Yani kullanacağınız yazılım ile birlikte bu paketler gelmez, fakat programın ihtiyaçları kısmında bu paketlerin adı geçer.

Yapmanız gereken tek şey, Linux’e bir programı kurmadan önce, programın paket ihtiyaclarını karşılayacak kurulumları yapmaktır. Yani bir program için bir kaç kurulum yapmanız gerekebilir. Ama korkmayın, bizim kuracağımız Linux dağıtımında bu işlemlerin hepsi otomatikman gerçekleştirilmekte. Ben sadece olayın mantığını anlayabilmeniz açısından anlatıyorum.

Durum Linux’de böyle olunca, yazılımın ihtiyacı olan bir paket sistemden kaldırıldığında (Paketler birbirinden bağımsız ve kendi başına kaldırılabilir özelliktedir.) o pakete ihtiyaç duyan tüm yazılımlar çalışamaz hale gelir. Buna ek olarak bir paketteki sorun tüm o paketi kullanan yazılımları etkiler. Diğer yandan, bir paketteki sorunun giderilmesi tüm o paketi kullanan yazılımlarında sorunsuz halde çalışmasına yardımcı olur. Gözünüzde büyütecek bir durum yok aslında, Ubuntu’da bulunan paket yöneticisi ve güncelleme servisi sizin için tüm bu sorunların üstesinden gelebilecek şekilde tasarlanmış. Yani bir paketi kaldırmak istediğinizde sizi uyararak, “bak” diyor “bu paket şu yazılımlar tarafından kullanılıyor, eğer bunu kaldırırsan bu kurulu olan yazılımları senin adına kaldırmam gerekecek” diyor. Sizde ayağınızı ona göre denk alıyorsunuz.

Şimdi böyle bir yapının nasıl bir faydası var onu anlatayim. Öncelikli olarak 10 bin tane yazılımı kurun kaldırın, 1 milyon yazılımı zevkine test edin, sisteminiz yavaşlamaz. Sabit diskinizde gereksiz dosya kalıntısı bırakmaz. İlk kurulumda makineniz ne ise, bundan sonrada öyle çalışmaya devam eder. Ben bunun canlı testini yaptım ve havadan konuşmuyorum bu iş gerçekten böyle oluyor. Diğer taraftan bir yazılımı indirme süreniz kısalıyor. Şöyle ki; önceden kurduğunuz bir program belli paketlerin kurulmasını sağlamışsa, yeni indireceğiniz programda büyük olasılıkla aynı paketlere ihtiyaç duyacağından, paketler ile birlikte 100 MB olan bir programı 5 MB gibi komik bir boyutta indirebiliyorsunuz. Yani aslında gayet gereksiz bir ayrıntı ama canım Türkiye’mde kotalı internet kullanıcıları için güzel bir artı.

Linux’de farklı bir çok masaüstü ortamı vardır. Yani Windows’da açtığınız masaüstü, gezgin penceresi, resim göstericisi gibi sisteme entegre çalışan yazılımlar, Linux’de biraz daha farklıdır.

Linux’de populer olan iki farklı masaüstü ortamı vardır. Bunlardan KDE adı ile anılan Windows benzeri bir ortam sağlar. GNOME adı ile anılan Mac OS benzeri bir ortam sağlar. Her iki ortamda da bazı konularda programlar farklılık gösterebilir, fakat KDE’de çalışan bir yazılım GNOME’da, GNOME’da çalışan bir yazılım KDE’de bir şekilde çalışır hale getirilebilir.

Neden iki tane masaüstü ortamı var derseniz; Bundan yıllar önce ilk ve tek olan KDE vardı. Gel zaman git zaman KDE içindeki bir grup yazılımcı arasında fikir ayrılıkları çıktı ve o bir grup yazılımcı KDE’den ayrılıp GNOME adıyla yeni bir masaüstü ortamı hazırladılar ve geliştirmelerini bu şekilde farklılaştırmaya başladılar. Aslında her ikiside temelde aynıdır ama tasarımsal bazı farklılıkları vardır. Ben şahsen tasarımsal olarak Mac OS’u begendiğimden dolayı GNOME masaüstünü tercih ediyorum. Zaten Ubuntu ile de GNOME masaüstü geliyor. Eğer KDE kullanmak isterseniz Kubuntu’yu kullanmanız gerekecektir.

Temel sürücü kurulumu Linux’de farklıdır. Çünkü donanımı yöneten kısım çekirdek (kernel) denilen kısımdır ve donanım sürücüsüde bu çekirdek üzerinde değişiklikler yaparak kendini sisteme tanıtmaya çalışan yazılımdır. Linux’de en gıcık olan şey (aslında en güzel özelliği) bu çekirden kısmının sürekli güncel tutulmasıdır. Mesela Windows’da çekirdek güncellemeleri Servis Paketleri (Service Pack) ile sağlanırken, Linux’de bir bakmışsınız Ubuntunun güncelleme servisi sizin çekirdeğinizi güncellemiş ve performans artışına veya yeni donanımlara ortam sağlamış. Burada donanım sürücüsü kurulumu için dikkat etmeniz gereken nokta, sürücünün desteklediği çekirdek versiyonları, sizin çekirdek versiyonunuzu destekliyor olmasıdır. Eğer farklı çekirdek için olan bir sürücüyü kurmaya kalkarsanız, sisteminiz bir daha açılamaz hale gelebilir. (Başıma geldi ordan biliyorum) Sonra ayıkla pirincin taşını.

Yani Linux’de bazı temel konularda oyunu kuralına göre oynamanız gerekiyor. Türkler olarak çıkıntılık yapmayı sevdiğimizden söylüyorum, Linux’de çıkıntılık yaparsanız üzülürsünüz.

Sonraki yazılarımda anlatacağım “Linux Kurulumu” adımları sonunda hedeflediğim son sistem hali aşağıdaki videoda da göreceğinize benzer şekilde olacaktır. Yani yazıları adım adım takip ederseniz bu videodaki işletim sistemine benzer bir işletim sistemine sahip olacaksınız.

(Not: Düşük frame’li çekim yaptığımdan efektler olduğunca gözüküyor)